Energetyka wiatrowa w Europie. Rynek i zmiany w polityce ramowej.

Wielkość nowo instalowanej mocy w elektrowniach wiatrowych wzrastała przez ostatnich 8 lat przeciętnie o 40% rocznie, czyniąc energetykę wiatrową jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi przemysłu. Taki rozwój rynku był napędzany głównie przez politykę rządów, ukierunkowaną na umożliwienie energii wiatrowej konkurowania z już istniejącymi technologiami, i uznającą korzyści płynące z energii wiatrowej, które przeważnie nie są zawarte w cenach elektryczności płaconych przez konsumentów. Niniejsza prezentacja przedstawione zostaną najnowsze dane dotyczące zainstalowanych mocy produkcyjnych elektrowni wiatrowych w Europie, a następnie będzie omawiać ostatnie wydarzenia związane ze zmianami w polityce europejskiej i ich znaczenia dla rozwoju energetyki wiatrowej w przyszłości.

Wzrost rynków energetyki wiatrowej

W ciągu ostatnich 10 lat skumulowana, zainstalowana moc wyjściowa elektrowni wiatrowych wzrastała z prędkością ponad 32% rocznie, do całkowitej wielkości prawie 13000 MW w całej Europie na koniec roku 2000 (wykres 1).

Prędkość, z jaką instalowane są nowe moce, w rzeczywistości wzrastała w tym samym okresie średnio o ponad 40% rocznie (wykres 2).

(Proszę zwrócić uwagę, że wartości dla mocy zainstalowanej na całym świecie dla roku 2000 są szacunkowe). W roku 2000 Europejskie Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej zwiększyło swój cel dotyczący mocy elektrowni wiatrowych zainstalowanych w UE z 40 GW do 60 GW do roku 2010. Odzwierciedla to trend kontynuacji silnego wzrostu nowo instalowanej mocy, i jednocześnie fakt, że aby osiągnąć wielkość 40 GW w roku 2010, ale jej nie przekroczyć, szybkość instalacji nowych turbin w Europie musiałaby spaść poniżej wartości z lat ubiegłych. Cel 60 GW implikuje niewielki wzrost stopy instalacji w ciągu kilku lat, a następnie stabilizację tej stopy (wykres 3).

Wykres 3: Implikacje osiągnięcia 60GW zainstalowanej mocy wiatrowej w Europie w roku 2010 Różnice w rozwoju energetyki wiatrowej pomiędzy różnymi krajami są uderzające. W znaczącym stopniu ten rozwój w Unii Europejskiej odbywał się w 3 krajach: Niemczech, Danii i Hiszpanii. Ten rozwój, który miał miejsce, był wynikiem udanej polityki dotyczącej energetyki wiatrowej.

Polityka wspierania rozwoju energetyki wiatrowej przyjmuje różne formy - ustalanie wielkości docelowych, środki informacyjne, finansowanie badań i rozwoju, polityka rozwoju rynku - wszystkie skupione bezpośrednio na sektorze energetyki odnawialnej. Ale również inne obszary polityki mogą mieć znaczący pośredni wpływ na wykorzystanie energii wiatru, między innymi: polityka dotycząca zmian klimatycznych i inne przepisy ochrony środowiska, np. z zakresu lokalnego zanieczyszczenia powietrza, polityka rozwoju gospodarczego i regionalnego, środki zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii.

Na poziomie europejskim polityka promowania energetyki odnawialnej przyjmowała wiele form. Od lat osiemdziesiątych projekty z zakresu energetyki odnawialnej były finansowane z programów ramowych Komisji Europejskiej na rzecz badań, rozwoju i demonstracji. To finansowanie odgrywało istotną rolę w rozwoju technologii turbin wiatrowych, która doprowadziła do istotnych redukcji kosztów wytwarzania energii wiatrowej. Jednakże, ku zmartwieniu wielu, energetyka wiatrowa nie jest uwzględniona w planach Komisji dotyczących Szóstego Programu Ramowego na rzecz badań, rozwoju i demonstracji.

Unia Europejska zapewniała również wsparcie dotyczące pozatechnicznych aspektów promocji odnawialnych zródeł energii, na przykład za pośrednictwem trwającego programu ALTENER, obejmującego istotne środki informacyjne.

W 1997 roku Komisja Europejska przyjęła Białą Księgę Energetyki Odnawialnej, w której przyjęto za cel podwojenie przez Unię Europejską wykorzystania energii odnawialnej do roku 2010 z 6% do 12%. Mimo wszystkich środków opisanych powyżej, postęp w dążeniu do tych celów w krajach członkowskich był różny. Nastąpiło zwiększenie produkcji energii ze zródeł odnawialnych, zwłaszcza energii wiatrowej. Jednak te postępy są niewystarczające, a wzrost całkowitego zużycia energii powoduje, że osiągnięcie zakładanego udziału energii odnawialnej staje się trudniejsze.

Jasne jest, że oprócz zwiększonej sprawności wytwarzania energii konieczny jest jakiś rodzaj interwencji na niedawno zliberalizowanych rynkach energii elektrycznej w celu promowania rozwoju rynku energii ze zródeł odnawialnych. Nowe zródła energii odnawialnej muszą mieć stworzone warunki, które pozwolą im na konkurowanie ze zródłami i technologiami tradycyjnymi, które były rozwijane w warunkach przedsiębiorstw znacjonalizowanych.

Formy polityki, które są stosowane w celu promowania rynków energii wiatrowej poprzez interwencję na rynku, mogą być podzielone na pewne szerokie kategorie:

- dotacje kapitałowe - wypłacane bezpośrednio inwestorom w celu zredukowania kosztów kapitałowych;

- mechanizmy cenowe, takie jak ustalane taryfy wykorzystywane w Niemczech oraz stałe premie, dawniej wykorzystywane w Danii;

- mechanizmy ilościowe, w tym systemy handlu i aukcji "certyfikatów zielonej energii", takie jak dawny system NFFO w Wielkiej Brytanii czy dawny francuski program Eole.

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że dotychczas największy stopień rozwoju w Europie nastąpił w krajach stosujących systemy ustalanych taryf, podczas gdy programy NFFO i Eole nie osiągnęły zakładanych celów. Systemy obrotu zielonymi certyfikatami, w różnych postaciach, są wprowadzane w niektórych krajach Unii Europejskiej (Austria, Belgia, Dania, Włochy, Holandia, Szwecja i Wielka Brytania). Istnieje wiele różnic pomiędzy systemami w poszczególnych krajach, jeżeli chodzi o fundamentalne zagadnienia, takie jak rodzaje energii objęte systemem (odnawialne i czasem nieodnawialne, takie jak odpady), okres ważności certyfikatów, możliwość tworzenia banków certyfikatów, oraz wykorzystanie mechanizmów cen minimalnych i maksymalnych dla certyfikatów. Dotychczas dostępna jest jedynie niewielka ilość informacji dotyczących wpływu różnych systemów obrotu certyfikatami. Komisja

Europejska uznała w swojej propozycji dyrektywy dotyczącej energii elektrycznej ze zródeł odnawialnych, że obecnie nie ma wystarczających podstaw do określenia jednego właściwego podejścia, które mogłoby być wykorzystywane jako zharmonizowany system w całej Unii Europejskiej.

Dyrektywa dotycząca promocji elektryczności ze zródeł odnawialnych jest istotnym krokiem zmierzającym do tego, aby europejski sektor energetyki wiatrowej i inne gałęzie energetyki odnawialnej wpłynęły na kraje członkowskie i skłoniły je do podjęcia dodatkowych działań koniecznych dla osiągnięcia zakładanego w Białej Księdze podwojenia wykorzystania energii odnawialnej w UE do roku 2010, przez ustalenie celów krajowych, zająć się pozatechnicznymi barierami rozwoju projektów z dziedziny energetyki odnawialnej i zapewnić uczciwy dostęp do sieci dla producentów energii odnawialnej.

Propozycja Komisji została opublikowana 10 maja 2000 roku. Jej treść obejmuje:

- Proponowane wartości docelowe dla krajów członkowskich, mające na celu określenie roli, jaką każdy kraj powinien odegrać w dążeniu do osiągnięcia celów określonych w Białej Księdze Energetyki Odnawialnej opracowanej przez Komisję w 1997 roku.

- Czteroletni okres, w czasie którego zbierane będą dalsze informacje dotyczące mechanizmów wspierania energetyki odnawialnej, przed sformułowaniem propozycji jednolitego systemu dla całej Unii Europejskiej.

- Wymagania dla krajów członkowskich dotyczące uproszczenia procedur administracyjnych dla projektów z dziedziny energetyki odnawialnej, które są często barierą w realizacji takich projektów.

- Priorytetowy dostęp i przejrzyste ustalenia dotyczące dostępu do sieci i jej wykorzystania.

Na podstawie pierwszego czytania w Parlamencie Europejskim i pierwszej opinii Rady Energetycznej, które zostały wydane jesienią 2000 roku, mamy wskazania prawdopodobnej struktury ostatecznej dyrektywy. Komisja wydała zrewidowaną wersję swojej propozycji w grudniu 2000 roku. Istnieje jednak jeszcze kilka zagadnień, które muszą być rozwiązane, zanim może ona zostać przyjęta, a w szczególności:

Parlament Europejski wzywa do uchwalenia prawnie obowiązujących wartości docelowych, czego nie chcą zaakceptować kraje członkowskie. Kraje członkowskie w Radzie Energetyki przyjęły podejście podziału obciążeń związanych z osiągnięciem zakładanych celów, chociaż trzy kraje, Finlandia, Holandia i Portugalia poprosiły o zmniejszenie zakładanych celów dla ich krajów. Niektóre kraje proszą również o wzięcie pod uwagę warunków ekonomicznych i technicznych, które mogą wpłynąć na ich zdolność do osiągnięcia zakładanych celów.

Rada i Parlament dokonały zmian w definicji energii odnawialnej znajdującej się w propozycji dyrektywy. Jednak szczególnym problemem w dalszym opracowywaniu dyrektywy jest włączenie spalania odpadów do definicji - wydaje się, że zostało to zaakceptowane przez Komisję, która uważa biodegradowalną część odpadów komunalnych i przemysłowych za "odnawialną" nawet, gdy jest traktowana jako mieszanka z elementami nieodnawialnymi. Włączenie odpadów osłabia zakładane cele dla rzeczywiście odnawialnych zródeł energii, przez wprowadzenie konkurencji pomiędzy różnymi rodzajami zródeł odnawialnych, redukując zachęty dla krajów członkowskich do podejmowania dodatkowych działań na rzecz promocji zródeł odnawialnych, a w przypadku uwzględnienia w systemach obrotu zielonymi certyfikatami - redukując wartość certyfikatów i tym samym poziom wsparcia projektów dotyczących zródeł rzeczywiście odnawialnych.

Część krajów członkowskich sprzeciwia się wymaganiom dotyczącym pierwszeństwa dostępu do sieci, chociaż takie rozwiązanie już obecnie istnieje w części innych krajów członkowskich. Gwarancja dostępu dla wszystkich producentów jest proponowana przez Komisję jako kompromis, w celu uniknięcia dyskryminacji wszystkich wytwórców w zakresie dostępu do sieci. Możliwy jest kompromis dotyczący czasu wdrożenia potencjalnego jednolitego systemu, jako że Parlament wezwał do wprowadzenia 10-letniego okresu przed jakąkolwiek propozycją takiego systemu, podczas gdy Rada wzywa do wprowadzenia 4-letniego okresu do propozycji i 7 lat do wdrożenia proponowanego systemu. Drugie czytanie w Parlamencie prawdopodobnie odbędzie się po kwietniu 2001 roku, i zgodnie z postępem procesu legislacyjnego dyrektywa mogłaby być zatwierdzona w drugiej połowie 2001 roku. Nie należy zapominać o tym, że wiele innych elementów polityki europejskiej i międzynarodowej może wpływać na rynki energii wiatrowej.

Dyrektywa dotycząca przyspieszenia otwarcia rynków energetycznych i umożliwienia wszystkim konsumentom wyboru dostawcy do roku 2005 zostanie zaproponowana przez Komisję w tym tygodniu (tydzień 12 marca 2001 roku). Liberalizacja stwarza szanse dla projektów energetyki odnawialnej poprzez oddzielenie wytwarzania i dystrybucji w celu promowania lepszego dostępu do sieci dystrybucji dla wszystkich niezależnych producentów energii. Jednakże oczekuje się, że liberalizacja spowoduje spadek cen energii elektrycznej, co zwiększa konieczność stosowania systemów wsparcia dozwolonych przez dyrektywę dotyczącą odnawialnych zródeł energii.

Ostatnio opublikowane wytyczne Komisji dotyczące państwowej pomocy dla ochrony środowiska pozwalają na stosowanie przez kraje członkowskie określonych rodzajów i poziomów wspierania zródeł odnawialnych, zgodnie z ustaleniami zawartymi w dyrektywie. Podczas gdy oczekuje się, że Europejski Trybunał Sprawiedliwości, zgodnie z wytycznymi swoje doradcy, Adwokatury Generalnej, uzna, że stare niemieckie prawo taryfowe nie jest pomocą państwową, te wytyczne zapewniają ważne wskazówki na wypadek, gdyby Trybunał wydał odmienne orzeczenie, i zapewniają jasne potwierdzenie dla inwestorów, że krajowe systemy wspierania energetyki wiatrowej stworzone w ramach wytycznych nie mogą być kwestionowane.

Zielona Księga Bezpieczeństwa Dostaw, stworzona przez Komisję w końcu 2000 roku, inicjuję ważną debatę nad rolą różnych zródeł energii w poprawianiu bezpieczeństwa dostaw energii. Ważność tej debaty została zwiększona przez wzrosty cen ropy i gazu, które miały miejsce ostatnio. Jasne jest, że wszystkie odnawialne zródła energii oferują bardzo istotne korzyści w zakresie poprawy bezpieczeństwa dostaw jako zródła naturalne.

I na koniec, zmiany klimatyczne okazują się być istotnym czynnikiem sprawczym, skupiającym uwagę rządów na roli zródeł odnawialnych w rozwiązywaniu problemu zmian klimatycznych. Ostatnie raporty IPCC ponownie podkreśliły konieczność działań znacznie wykraczających poza wymagane przez protokół z Kyoto. Jednocześnie zbliżają się ku końcowi konsultacje Komisji Europejskiej dotyczące ustalenia priorytetów dla metod działania zawartych w Europejskim Programie Zmian Klimatycznych, i ostateczny raport ma być gotowy w czerwcu 2001 roku. EWEA naciska na zawarcie w tym raporcie zaleceń dotyczących dodatkowych środków promocji zródeł odnawialnych. COP6 bis, odbywające się lipcu, może również ustalić zasady mechanizmu czystego rozwoju i wspólnego wdrażania, elastycznych mechanizmów mających na celu pomoc w osiągnięciu celów zawartych w protokole z Kyoto. Konstrukcja tych instrumentów jest bardzo ważna dla promocji rynków wszystkich zródeł energii odnawialnej w wielu krajach spoza Unii Europejskiej.

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Created by Paweł Premicz 2000-2006 KVM