Elektrownie wiatrowe - serwis informacyjny

Sektor energii wiatrowej przeżywa w Niemczech fazę rozkwitu. Jego przyszłość, a także przyszłość innych odnawialnych źródeł energii, związana jest z mocno dyskutowanymi zmianami ustawy o odnawialnych źródłach energii.

W sierpniu 2003 r. rząd niemiecki ogłosił z dumą, że Niemcy są światowym liderem w dziedzinie energii wiatrowej, posiadającym instalacje o mocy powyżej 12 000 MW. Ponad 1/3 światowej i ok. połowa europejskiej produkcji energii wiatrowej powstaje w Niemczech, stawiając je nawet przed Stanami Zjednoczonymi. Niemcy znajdują się także w czołówce, jeśli chodzi o elektrownie fotowoltaiczne, w których wyprzedza je jedynie Japonia. Jednak równolegle z tymi sukcesami toczyła się zażarta dyskusja, dotycząca przyszłego wspierania odnawialnych źródeł energii, prowadzona pomiędzy Jurgenem Trittinem - członkiem Partii Zielonych i federalnym ministrem ds. środowiska - oraz federalnym ministrem gospodarki, socjaldemokratą Wolfgangiem Clementem. Podczas gdy pierwszy z nich opowiadał się za ścisłym dążeniem do osiągnięcia celu wyznaczonego przez rząd, a mianowicie podwojenia udziału energii pozyskanej z odnawialnych źródeł w dostawach krajowych do roku 2010 w stosunku do roku 2000, drugi chciał ograniczyć dotowanie odnawialnych źródeł energii, co spowodowałoby zwiększenie konkurencji pomiędzy sektorem energetycznym, wykorzystującym siłę wiatru a dostawcami energii ze źródeł konwencjonalnych.

W grudniu 2003 r. rząd niemiecki zgodził się na kompromis i przedstawił go parlamentowi do dalszej dyskusji. 2 kwietnia 2004 r. Bundestag przyjął zmieniony projekt ustawy, mimo sprzeciwu konserwatywnej opozycji. Wraz z przyjęciem nowej ustawy, warunki do rozwoju odnawialnych źródeł energii będą coraz lepsze i bardziej zróżnicowane. Celem rządu jest, aby do roku 2050 ponad połowa zużycia energii pokrywana była z odnawialnych źródeł energii. Jednak wsparcie gospodarcze dla odnawialnych źródeł energii oparte będzie bardziej niż dotychczas na wydajności ekonomicznej. Zmieniona ustawa ma również na celu wprowadzenie dyrektywy Unii Europejskiej w sprawie odnawialnych źródeł energii. Rząd spodziewa się, że nowa ustawa wejdzie w życie do l czerwca 2004 r., ale ciągle toczy się proces ustawodawczy, przy czym nadal silna jest opozycja ze strony konserwatywnej większości, zasiadającej w drugiej izbie parlamentu, Bundesracie.

Konkurencja i stawki

Przyszłe poparcie dla odnawialnych źródeł energii w Niemczech jest przedmiotem wielu kontrowersji Ustawa o odnawialnych źródłach energii stanowi najważniejszy instrument, wspierający odnawialne źródła energii. Reguluje zakup energii przez przedsiębiorstwa energetyczne będące operatorami sieci dystrybucyjnych, a także opłaty z tym związane. Operatorzy sieci zobowiązani są do przyłączania elektrowni wykorzystujących odnawialne źródła, energii do swoich sieci oraz do zakupu całości energii wytworzonej w takich elektrowniach, wg ustalonych ustawowo minimalnych taryf, których wysokość oparta jest na rodzaju energii odnawialnej (energia wodna, wiatrowa, fotowoltaiczna, geotermalna, energia z gazu generowanego na wysypiskach śmieci, z biogazu, z biomasy, gazu górniczego lub gazu błotnego) oraz wielkości elektrowni. W przypadku energii wiatrowej, na wysokość taryfy ma również wpływ położenie elektrowni. Stawki oparte są na aktualnych kosztach produkcji energii, ograniczonych w większości przypadków do 20 lat i malejących z roku na rok. W celu równomiernego rozłożenia kosztów określonych w ustawie o odnawialnych źródłach energii pomiędzy wszystkie spółki energetyczne, ustawa podaje skomplikowany system wyrównawczy. Te przedsiębiorstwa energetyczne i spółki obrotu, które w rzeczywistości dostarczają energię do odbiorców (poprzez własną sieć dystrybucyjną lub sieć należącą do innych przedsiębiorstw) otrzymują jednakowy udział w energii pochodzącej z odnawialnych źródeł energii wg średniej stawki wynagrodzenia, obowiązującej standardowo na terenie Niemiec. Po-nieważ system ten nie wymaga dotacji do odnawialnych źródeł energii z budżetu, Europejski Trybunał Sprawiedliwości, Komisja Europejska i sądy krajowe nie traktują wynagrodzenia jako dotacji (dotacje są zabronione na mocy prawa UE).

Energia bilansująca i jej wpływ na koszty

Poza ustaleniem stawek wynagrodzenia, ustawa o odnawialnych źródłach energii nakłada na operatorów sieci obowiązek prawny ponoszenia kosztów przyłączenia instalacji wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych do swoich sieci. Muszą oni także posiadać w każdym czasie zdolność podłączenia dodatkowej ilości energii. Jednym z głównych punktów spornych w tym zakresie jest koszt energii bilansującej. Z powodu istotnych niekiedy wahań, związanych z wytwarzaniem energii przez elektrownie wiatrowe, operatorzy sieci zmuszeni są dodawać energię bilansującą nawet w przypadku krótkotrwałego spadku energii wiatrowej. Dotyczy to w szczególności operatorów sieci na otwartych terenach północnych Niemiec, gdzie udział energii wiatrowej jest znacznie wyższy niż w południowej części kraju, co spowodowane jest korzystnymi warunkami wietrznymi. W wyniku tego operatorzy w północnych Niemczech stają w obliczu zwiększonego zapotrzebowania na energię bilansującą oraz wyższych kosztów. Wysokość tych kosztów związana jest także częściowo z przestarzałą strukturą niemieckich elektrowni; wg szacunków rządu niemieckiego, ok. 40 000-60 000 MW energii - ok. połowa obecnych zapasów energii - będzie musiała zostać zastąpiona w ciągu następnych 20 lat. Daje to możliwość szerszego wykorzystania elektrowni gazowych, które mogą wytrzymać krótkotrwale maksymalne obciążenie znacznie lepiej niż elektrownie węglowe lub jądrowe. Jest to jedna z przyczyn wzrastającego znaczenia gazu w produkcji energii; inną przyczyną będzie wprowadzenie l stycznia 2005 r. systemu handlu emisjami.

Ambitne cele rządu niemieckiego

Zgodnie z dyrektywą UE z 27 września 2001 r., dotyczącą promowania energii pochodzącej z alternatywnych źródeł na krajowym rynku energii, Niemcy ogłosiły zamiar zwiększenia udziału energii odnawialnej do ok. 12,5 proc. do roku 2010. Wzrost dał się już zaobserwować w zwiększonym udziale w zużyciu energii brutto z ok. 4,6 proc. w 1998 r. do ok. 8 proc. w roku 2002. Wśród rodzajów energii wyprodukowanych z odnawialnych źródeł energii, największe znaczenie mają: energia wodna i wiatrowa - odpowiednio ok. 53 i 38 proc. Rząd niemiecki spodziewał się zrównania wielkości energii wodnej i wiatrowej w roku 2003. Ponadto, udział odnawialnych źródeł energii w produkcji ciepła i paliw transportowych zwiększa się. Struktura całkowitej produkcji energii z odnawialnych źródeł energii przedstawiona została w tabeli. Rząd niemiecki szacuje, że produkcja energii elektrycznej i cieplnej z odnawialnych źródeł energii spowodowała zmniejszenie o 50 mln ton emisji dwutlenku węgla w roku 2002. Dlatego też Niemcy są tylko o 2 proc. od realizacji zamierzonego celu - zmniejszenia emisji gazów powodujących efekt cieplarniany o 21 proc. w porównaniu z rokiem 1990, celu postawionego wraz z podpisaniem protokołu z Kioto. W tym samym czasie, energia pozyskiwana z odnawialnych źródeł energii stała się ważnym czynnikiem na rynku pracy. Według rządu niemieckiego ok. 120 tyś. nowych miejsc pracy zostało utworzonych w różnych sektorach rynku odnawialnych źródeł energii, bezpośrednio lub pośrednio. Największym pracodawcą w tym zakresie jest sektor biomasy z ok. 50 tyś. pracowników. Sektor energii wiatrowej liczy ok. 40 tyś. pracowników, a energii słonecznej ok. 18 tyś. Całkowity obrót energią z odnawialnych źródeł energii wyniósł w roku 2001 Odnawialne źródła energii w Niemczech przyczyniły się do zmniejszenia emisji CO2 o ok. 50 mln ton w roku 2002 ok. 8,2 mld euro, z inwestycjami o wartości ok. 5,3 mld euro, co wskazuje, że odnawialne źródła energii stały się ważnym czynnikiem ekonomicznym w Niemczech.

Energia wiatrowa jako czynnik rozwoju

Ze wszystkich rodzajów energii pozyskiwanej z odnawialnych źródeł, największe znaczenie ma energia wiatrowa. Osoba podróżująca dziś po kraju zobaczy zmieniony krajobraz w porównaniu do tego sprzed l O lat. Od południa po północ zaobserwować można zwiększające się zagęszczenie urządzeń do wykorzystywania energii wiatrowej; w lipcu 2003 r. zwiedzający Niemcy naliczyłby 14 283 elektrownie wykorzystujące siłę wiatru o mocy całkowitej 12 828 MW. W pierwszej połowie 2003 r. powstało w Niemczech 536 nowych elektrowni wykorzystujących siłę wiatru, o całkowitej mocy 835 MW, co stanowi wzrost o ok. 7 proc. w stosunku do roku 2002. Z 16,5 TWh wytworzonymi w roku 2002, energia wiatrowa stanowiła ok. 3 proc. całkowitej energii wyprodukowanej na tym terenie. Równie szybki wzrost nastąpił w technologii urządzeń wykorzystywanych w takich elektrowniach. Dziesięć lat temu turbiny wiatrowe 100 kW uznawane były za najnowszą technologię. Dziś turbiny o mocy 1,5 MW i większej mogą wyprodukować ok. 20 razy więcej energii rocznie w tym samym miejscu. Zastąpienie przestarzałych elektrowni wykorzystujących energię wiatrową nowymi elektrowniami o większej mocy (repowerin) stanie się w przyszłości głównym składnikiem działań w tym sektorze.

W odróżnieniu od Danii, Szwecji oraz Wielkiej Brytanii, wszystkie niemieckie elektrownie wiatrowe znajdują się na lądzie. Jednak z powodu zmniejszającej się liczby odpowiednich lokalizacji, w których poziom szkodliwości ekologicznej jest niewielki, a warunki wiatrowe są dobre, rząd niemiecki zaproponował w 2002 r. strategię wykorzystywania energii wiatrowej na morzu. Możliwe lokalizacje znaleziono na Morzu Północnym i Bałtyckim, a wraz z przyjęciem Federalnej Ustawy o Ochronie Środowiska Naturalnego w marcu 2002 r., stworzono warunki do określenia obszarów chronionych. Rząd niemiecki planuje zainstalowanie urządzeń do produkcji energii o wartości 500 MW w znajdujących się na morzu parkach wiatrowych, w początkowej fazie do roku 2006 oraz ok. 2 000-3 000 MW w okresie środkowym, do roku 2010. Później, aż do roku 2025-2030, rząd zamierza zainstalować na morzu urządzenia wytwarzające energię o mocy 20 000-25 000 MW. Aby to osiągnąć, inwestorzy inwestujący w parki wiatrowe oraz przemysł energetyczny muszą stworzyć odpowiednie warunki do transportu energii wytwarzanej na morzu w tak dużych ilościach. Jeśli cel ten zostanie osiągnięty, energia wiatrowa produkowana na lądzie i na morzu mogłaby stanowić 25 proc. całkowitej produkcji energii w ciągu ok. 25 lat. W chwili obecnej jednak Niemcy są bardzo dalekie od osiągnięcia tego celu. Nie ma wystarczającej liczby spółek, posiadających odpowiednie fundusze, mimo iż spółki takie jak E.ON oraz General Electric przygotowują się do wejścia na rynek morski. Zmieniona ustawa promuje instalację przybrzeżnych parków wiatrowych, ale zmniejsza opłaty bazowe za energię wiatrowa, wytwarzaną na lądzie

Zmiana taryf

Nowa ustawa z 2 kwietnia 2004 r. wspiera instalację parków wiatrowych na morzu oraz zmniejsza opłaty bazowe za energię wiatrową wytwarzaną na lądzie. Przez pierwsze 5 lat od dnia instalacji urządzeń na morzu, przyznane zostanie wynagrodzenie 8,7 eurocentów/kWh, pod warunkiem, iż osiągnięte zostanie 150 proc. zysku doliczonego dla instalacji referencyjnej (opisanej dokładnie w aneksie do nowej ustawy). Po tym okresie oraz w przypadkach, kiedy taki zysk nie zostanie osiągnięty, wynagrodzenie wyniesie tylko 5,5 eurocenta/kWh. Ponadto, elektrownie morskie, które nie osiągną przynajmniej 65 proc. przewidywanego dochodu referencyjnego, nie mają prawa do uzyskania zwrotu kosztów od operatora sieci.

Wynagrodzenie dla położonych na morzu parków wiatrowych zwiększone zostanie maksymalnie do 9,1 eurocenta/kWh w pierwszych 12 latach, jeśli eksploatacja rozpocznie się przed rokiem 2010. (Do tej pory miało to zastosowanie wyłącznie do elektrowni gotowych do eksploatacji do roku 2006). Po tym okresie wynagrodzenie zostanie obniżone do 6,19 eurocentów/ kWh.

Częścią kompromisu pomiędzy Ministrem Ochrony Środowiska a Ministrem Gospodarki było postępujące zmniejszanie wynagrodzenia dla nowo powstałych elektrowni, zlokalizowanych na morzu. Elektrownie na lądzie, które będą eksploatowane po l stycznia 2005 r. objęte będą corocznie 2-proc. redukcją; elektrownie zlokalizowane na morzu objęte będą podobną redukcją, jeśli zaczną być eksploatowane po l stycznia 2008 r. (w obecnej ustawie stawka redukcji wynosi tylko 1,5 proc.).

Stagnacja i impuls

Niektóre z prognoz rynkowych są znacznie mniej optymistyczne niż rząd, jeśli chodzi o wykorzystanie energii wiatrowej w Niemczech w najbliższych latach. Spadek w I kwartale 2003 r. wyniósł ponad 20 proc. w stosunku do tego samego okresu w roku poprzednim. Tendencja taka prawdopodobnie utrzyma się do roku 2008. Przebudowa (repowering) i zwiększenie korzystania z morskich elektrowni wiatrowych nastąpi w Niemczech później niż to było w planach. Deutsche WindGuard GmbH przedstawił krótki raport na wniosek Federalnego Ministerstwa Ochrony Środowiska w sierpniu 2003 r. Przewiduje on spadek rynkowy w nadchodzących latach. Wiele spółek spodziewa się, że promowanie przez nową ustawę energii wiatrowej, wytwarzanej przez urządzenia zlokalizowane na morzu, zapewni silny impuls do rozwoju technologii z tym związanych.

Ulgi dla przemysłu

W lipcu 2003 r. rząd zaczął ulegać naciskom ze strony przemysłu, aby zwolnić dużych odbiorców energii z obciążeń finansowych systemu wynagrodzeń określonego w ustawie o odnawialnych źródłach energii. Przedsiębiorstwa produkcyjne i kolejowe o rocznym zużyciu energii przekraczający 10 GWh i 15-proc. udziale kosztów energii wartości dodanej produkcji brutto mogą składać wnioski, aby płacić nie więcej niż 0,05 eurocenta/kWh, jako wkład w energię odnawialną włączoną do sieci.

Trudne środowisko i problemy krajowe

Pomimo iż dyskusja dotycząca ram prawnych wspomagania energii uzyskiwanej z odnawialnych źródeł ma kluczowe znaczenie, przemysł ten ma również inne problemy, z których niektóre charakterystyczne są dla Niemiec. Banki niemieckie są coraz mniej chętne do udzielania pożyczek; do chwili obecnej finansowanie parków wiatrowych przez fundusze inwestycyjne, korzystające z ulg podatkowych stanowiło udany model, ale interesy inwestorów indywidualnych uczestniczących w funduszach ucierpiały z powodu zmian ustawy o podatku dochodowym w październiku 2002 r. oraz dekretu o funduszach Ministerstwa Finansów z października 2003 r., które zaostrzyły wymagania dotyczące możliwości uzyskiwania ulg podatkowych. W wyniku tego inwestycje są niewystarczające, prowadzą do powstawania wąskich gardeł w finansowaniu planowanych projektów. Procedury uzyskiwania zezwoleń na farmy wiatrowe stają się coraz bardziej skomplikowane, zwiększając w ten sposób koszty planowania i przeprowadzania transakcji, podczas gdy towarzystwa ubezpieczeniowe wymagają znacznie wyższych składek na ubezpieczenie roszczeń -naprawy i straty wyniosły ok. 40 mln euro w roku 2000, znacznie powyżej przewidywań. Towarzystwa ubezpieczeniowe w niektórych przypadkach będą wykorzystywać zwiększoną częstotliwość występowania strat jako argument do drastycznego podwyższenia składek ubezpieczeniowych.

Kwestie te nasilają się poprzez problemy krajowe. Jedna po drugiej, spółki giełdowe musiały obniżyć swoje prognozy na bieżący rok finansowy. Dyrektor generalny spółki Nordex AG zrezygnował ze stanowiska jesienią 2003 r. w następstwie straty na działalności operacyjnej wynoszącej ponad 40 mln euro. Plambeck Neue Energien znalazł się w nie najlepszej sytuacji, w wyniku nabycia duńskiej spółki produkującej skrzydła do śmigieł, podczas gdy Umweltkontor AG została skrytykowana w ubiegłym roku z powodu nabycia nowo powstałej spółki, utworzonej przez osoby powiązane z zarządem.

Dlatego też spodziewana jest generalna korekta na rynku. Podobnie jak w innych sektorach, konsolidacja rynku prawdopodobnie nastąpi po burzliwym wzroście ubiegłych 5 lat. Niemcy są jednak nadal i będą prawdopodobnie przez jakiś czas największym rynkiem energii wiatrowej. Pomimo sporu dotyczącego nowej ustawy energetycznej, rząd niemiecki nie chce stracić swej kierowniczej roli na rynku.

Christian von Hammerstein - niemiecki radca prawny, specjalizujący się w prawie energetycznym. Partner w firmie Hogan & Hartson Raue J.T.P w Berlinie

Niniejszy artykul został pierwotnie opublikowany pod tytułem Facing the future. What new policy will meanfor wind in Germany w czasopiśmie Renewable Energy World, numer majczerwiec 2004 r., wydawanym przez James & James (Science Publishers), Londyn. Wielka Brytania. Tłumaczenie i publikacja za zgodą autora i wydawcy.

Wszelkie prawa zastrzeżone.
Created by Paweł Premicz 2000-2006 KVM