|
Program rozwoju energetyki wiatrowej
Anna PACZOSA
Ministerstwo Środowiska
Streszczenie
Polityka energetyczna kraju zakłada zwiększanie
udziału odnawialnych ˇródeł energii w bilansie energetycznym kraju.
Do najważniejszych dokumentów rządowych należy "Strategia
rozwoju energetyki odnawialnej", przyjęta przez Sejm 23.
VIII.2001 r. , która proponuje szereg działań mających na celu
wsparcie tego sektora. Usystematyzowaniu tych działań ma służyć
szereg programów opracowanych dla poszczególnych ˇródeł energii
odnawialnej. "Program rozwoju energetyki wiatrowej"
jest pierwszym tego rodzaju opracowaniem, który będzie wzorcowym
programem dla innych sektorów energetyki odnawialnej.
W dniu 5 września 2000 r. przez Radę Ministrów,
a 23 sierpnia 2001 r. przez Sejm RP przyjęty został dokument pt:
"Strategia rozwoju energetyki odnawialnej", a powstał
on w odpowiedzi na Rezolucję Sejmu z dnia 8 lipca 1999 r. Głównym
celem tego dokumentu jest stworzenie energetyce odnawialnej warunków
umożliwiających skuteczne konkurowanie z energetyką konwencjonalną.
Strategia zakłada wzrost wykorzystania energii ze zródeł odnawialnych
w bilansie paliwowo-energetycznym kraju z obecnych 2,5% do 7,5%
w 2010 r. oraz do 14% w 2020 roku w strukturze zużycia energii
pierwotnej.
W "Strategii" proponuje się szereg
działań mających na celu wsparcie rozwoju energetyki odnawialnej
w Polsce. Usystematyzowaniu prac nad wdrożeniem "Strategii"
ma służyć opracowanie i realizacja programów rozwoju poszczególnych
rodzajów odnawialnych ˇródeł energii. Ogromne zainteresowanie
sektorem energetyki wiatrowej w Polsce, inwestorów krajowych jak
i zagranicznych oraz dynamiczny, a nawet wręcz żywiołowy rozwój
tego sektora w Unii Europejskiej spowodował, że podjęto decyzję
opracowania jako pierwszego "Programu rozwoju energetyki
wiatrowej w Polsce". Będzie to modelowy, wzorcowy program
dla innych sektorów energetyki odnawialnej. Ma on służyć wyznaczeniu
racjonalnych i skutecznych ram rozwoju energetyki wiatrowej w
najbliższych 4 latach, a proponowane działania i narzędzia wsparcia
będą służyły szybkiej poprawie konkurencyjności energetyki wiatrowej
w Polsce oraz zbieżne z rozwiązaniami stosowanymi obecnie i planowanymi
w Unii Europejskiej. W czerwcu br. "Program rozwoju energetyki
wiatrowej" będzie przedstawiony Radzie Ministrów.
Energetyka wiatrowa wyróżnia się swoją specyfiką
spośród innych zródeł energii odnawialnej. Ze względu jednak na
swoją naturę wymaga również rozwiązania szeregu problemów technicznych,
organizacyjnych i społecznych, które nie występują przy wykorzystaniu
innych ˇródeł energii. Szczególne cechy charakterystyczne tylko
dla tego rodzaju energii to m.in.:
1. Bardzo wysoka zależność wydajności elektrowni
wiatrowej od prędkość wiatru. Ocena zasobów energii wiatru jest
jednym z podstawowych i najtrudniejszych zagadnień w planowaniu
inwestycji budowy elektrownii wiatrowych. Analiza finansowa inwestycji
przy dopuszczalnym poziomie ryzyka wymaga m.in. określenia przewidywanej
produkcji energii w okresie wieloletnim z dokładnością kilku procent.
2. Skomplikowane metody oceny zasobów zarówno
w mikroskali (dla pojedynczej inwestycji), jak i w mezoskali (np.
dla całego kraju).
Określenie zasobów energii wiatru w dowolnej
lokalizacji, przy spełnieniu wysokich wymagań dokładności, jest
przedsięwzięciem niezwykle złożonym. Lokalne warunki wiatrowe
zależą od wielu czynników, m.in. rzeˇby terenu, pokrycia terenu
(lasy, zabudowania, pola i łąki, itp.), oraz od złożonych uwarunkowań
klimatycznych. Z tych powodów ocena zasobów energii wiatru z zachowaniem
niezbędnego poziomu dokładności wymaga stosowania precyzyjnych
pomiarów prędkości wiatru. Powoduje to wydłużenie okresu planowania
inwestycji oraz podnosi koszty.
3. Nierównomierny rozkład zasobów energii
wiatru na obszarze kraju. Warunki wiatrowe wykazują znaczne zróżnicowanie
na obszarze kraju. Istotne jest, więc prowadzenie dalszych prac
nad oceną zasobów energii wiatru dla obszaru całego kraju na wzór
podobnych działań podejmowanych w innych państwach.
4. Brak możliwości transportu nośnika energii,
a także problem związany z rozproszeniem zródła. Pierwotnego nośnika
energii wiatru nie da się transportować. Konwersja energii wiatru
w energię elektryczną lub inną formę energii użytecznej, jest
w sposób naturalny związana z miejscem występowania jej zasobów.
Wiąże się to z dodatkowym problemem dostępu do sieci elektroenergetycznej
o odpowiednich parametrach technicznych i powiązania rozwoju sieci
z rozkładem zasobów energii wiatru. Często budowa elektrowni wiatrowych
jest w sposób istotny ograniczona charakterem i przeznaczeniem
terenów o korzystnych warunkach wiatrowych. Ze względu na ograniczenia
środowiskowe, budowa elektrowni wiatrowych możliwa jest na obszarach
niezabudowanych, przeważnie na gruntach rolnych,
5. Trudno przewidywalne parametry ruchowe
(moc chwilowa) elektrowni wiatrowych w okresie krótkoterminowym
(do 48 godz.).
Duża zmienność prędkości wiatru, wynikająca
z natury warunków klimatycznych, skutkuje dużą zmiennością chwilową,
godzinową i dobową produkcji energii z pojedynczych elektrowni.
Przy większym udziale elektrowni wiatrowych w pokryciu lokalnego
zapotrzebowania na energię elektryczną, potrzeba przewidywania
w czasie rzeczywistym produkcji energii oraz udziału mocy elektrowni
wiatrowych w całkowitym zapotrzebowaniu na moc nabiera dużego
znaczenia.
6. Wpływ na bezpieczeństwo energetyczne kraju.
Energetyka wiatrowa ma korzystny wpływ na bezpieczeństwo energetyczne
kraju poprzez szereg wyróżniających ją cech. Energia wiatru jest
zródłem rozproszonym, niezależnym od dostaw paliw kopalnych i
ich cen na rynku międzynarodowym.
7. Oddziaływanie na sieć dystrybucyjną.
8. Wykorzystanie terenu. Elektrownie wiatrowe,
budowane pojedynczo lub w parku wiatrakowym, wymagają dużej otwartej
przestrzeni w celu zachowania wymaganej odległości między poszczególnymi
elektrowniami, jak i odległości od obszarów zamieszkanych. Około
99% terenu leżącego w strefie oddziaływania parku wiatrakowego
nadaje się do wykorzystania rolniczego w niezmienionej formie,
zarówno do uprawy zbóż, jak i hodowli zwierząt, a dzierżawa gruntu
pod elektrownie wiatrowe może być ˇródłem dodatkowych dochodów
rolników. Znane są również przypadki wykorzystywania elektrowni
wiatrowych do zagospodarowania zdegradowanych terenów np. zwałowisk
nadkładu przy kopalniach węgla brunatnego.
Energetyka wiatrowa, podobnie jak inne sektory
wykorzystujące odnawialne zródła energii, jest w Polsce dziedziną
stosunkowo młodą i natrafia na różnego rodzaju bariery hamujące
jej dalszy rozwój. Bariery te maj ą bardzo różny charakter, poczynając
od technologicznych, poprzez prawno-ekonomiczne i instytucjonalne,
po społeczne. Identyfikacja i analiza barier wspólnych dla wszystkich
sektorów energetyki odnawialnej zawarta została w "Strategii
rozwoju energetyki odnawialnej". W Programie dokonano klasyfikacji
barier w sposób szczególny odnoszących się do energetyki wiatrowej
oraz odziaływujących bezpośrednio na inwestorów aktywnych w tym
obszarze.
Bariery prawne i finansowe
- brak wystarczająco silnych i stabilnych
mechanizmów ekonomicznych, w tym również fiskalnych, pozwalających
na bezpieczne planowanie inwestycji i uzyskiwanie z ich realizacji
odpowiednich korzyści finansowych,
- niedostateczne ujęcie rozwoju energetyki
odnawialnej, w tym wiatrowej, w polityce energetycznej oraz w
koncepcjach rozwoju ˇródeł rozproszonych,
- niestabilne przepisy prawne w zakresie
sprzedaży energii z elektrowni wiatrowych do sieci,
- relatywnie wysokie koszty produkcji energii
w elektrowniach wiatrowych wynikające z wysokich nakładów inwestycyjnych,
- brak mechanizmów umożliwiających przewidywanie
w dłuższym okresie cen sprzedaży energii do sieci elektroenergetycznej
i mała atrakcyjność cen na energię elektryczną z elektrowni wiatrowych
oferowanych na rynku.
Bariery informacyjne
- brak wystarczającej informacji na temat
zasobów energetycznych wiatru w Polsce, możliwości technicznych
ich wykorzystania oraz powszechnego dostępu do tych informacji,
- brak zorganizowanego systemu informacji
o przedsiębiorstwach produkcyjnych i projektowych, dostawcach
urządzeń i deweloperach oraz o firmach konsultacyjnych działających
w sektorze energetyki wiatrowej,
- brak powszechnie dostępnych informacji
o procedurach postępowania przy przygotowywaniu i realizacji inwestycji
budowy elektrowni wiatrowych oraz kosztach cyklu inwestycyjnego
i o sposobach maksymalizowania korzyści środowiskowych, gospodarczych
i społecznych.
Bariery techniczne
- potrzeba częściowego rezerwowania mocy
elektrowni wiatrowych,
- trudność w planowaniu i przewidywaniu mocy
dyspozycyjnej oraz wielkości produkcji energii z elektrowni wiatrowych
związana z uzależnieniem tych parametrów od warunków wiatrowych,
- konieczność znacznej rozbudowy systemu
elektroenergetycznego w rejonach o preferencyjnych warunkach wiatrowych,
- brak sprawdzonych rozwiązań w zakresie
współpracy elektrowni wiatrowych z polskim systemem elektroenergetycznym.
Bariery edukacyjne
- niedostateczny zakres programów nauczania
na temat energetyki odnawialnej uwzględniających również energetykę
wiatrową, w szkolnictwie średnim i wyższym,
- brak programów edukacyjno-szkoleniowych
dotyczących energetyki wiatrowej adresowanych do inżynierów, projektantów,
architektów, przedstawicieli sektora energetycznego, bankowości,
samorządów lokalnych.
Bariera wynikająca z potrzeby ochrony
środowiska przyrodniczego i krajobrazu
- brak wypracowanych metod uniknięcia konfliktów
lub ich łagodzenia z ochroną przyrody i krajobrazu (tzw. dobrych
praktyk),
- brak dokładnego rozeznania wpływu elektrowni
wiatrowych na środowisko przyrodnicze, problem ocen oddziaływania
na środowisko.
"Program rozwoju energetyki wiatrowej"
określa również pewne działania, które powinny być wykonane, zarówno
przez organy administracji jak również przez inwestorów. Działania
te mają zmierzać do likwidacji barier i przeszkód, utrudniających
rozwój energetyki wiatrowej. Działania te maja bardzo różny charakter.
Począwszy od działań o charakterze ogólnym do określenia zadań
szczegółowych, odnoszących się tylko do sektora energetyki wiatrowej.
Najważniejsze z nich zostały wymienione poniżej.
DZIAŁANIA O CHARAKTERZE OGÓLNYM
1. Określenie mechanizmów regulujących
rynek energii.
Zakłada się, że zostaną wykorzystane mechanizmy
bazujące na mechanizmach pro-rynkowych. Podstawowym składnikiem
pro-rynkowego systemu wsparcia jest mechanizm zobowiązań ilościowych
stanowiący systemowe wymuszenie nabywania energii ze ˇródeł odnawialnych.
Aktualnie mechanizm ten funkcjonuje na podstawie Rozporządzenia
Ministra Gospodarki z dnia 15 grudnia 2000 r. w sprawie zakupu
energii elektrycznej ze ˇródeł odnawialnych, w myśl którego między
innymi przedsiębiorstwa obrotu energią elektryczną zostały zobowiązane
do zakupu energii elektrycznej pochodzącej z odnawialnych ˇródeł
energii. Obowiązek ten uznaje się za spełniony, gdy udział energii
z OZE w całkowitym bilansie sprzedaży energii przekroczy 2,4 %
dla 2001 r. rosnąc w kolejnych latach do 7,5% w 2010 r.
2. Finansowanie inwestycji
- Dofinansowanie bezpośrednie nakładów inwestycyjnych.
Bezpośrednie dofinansowanie inwestycji w
postaci dotacji oraz niskooprocentowanych kredytów preferencyjnych
powinny zostać zachowane. Dotychczas w tej dziedzinie pieniądze
pochodziły głównie z Ekofiinduszu oraz Narodowego Funduszu Ochrony
Środowiska i Gospodarki Wodnej (w niewielu przypadkach we współpracy
z Bankiem Ochrony Środowiska) oraz wojewódzkich funduszów ochrony
środowiska i gospodarki wodnej. Gdy technologie energetyki wiatrowej,
staną się konkurencyjne wobec mechanizmów rynkowego ustalania
cen na zieloną energię, dotacje i dopłaty do kredytów powinny
zostać znacznie zredukowane.
- Zabezpieczenie i poręczenie bankowe na zaciągnięte
kredyty preferencyjne.
Specyfiką realizacji inwestycji w energetyce
odnawialnej, a szczególnie w energetyce wiatrowej jest to, że
inwestycje te są realizowane przez nowo utworzone podmioty gospodarcze.
Podmioty te nie mają jeszcze odpowiedniego majątku, który mógłby
stanowić zabezpieczenie kredytu dla banku. Powoduje to konieczność
ustanowienia zabezpieczenia spłaty zaciągniętego kredytu na elektrowniach
wiatrowych. Ze względu na pozorną małą płynność tak ustanowionego
zabezpieczenia, nie jest ono akceptowane przez podmioty udzielające
kredytu. Stanowi to dodatkową barierę i podnosi koszty inwestycji.
- Wykorzystanie mechanizmów elastyczności realizacji
postanowień protokołu z Kioto
Zalecane jest szersze wykorzystanie mechanizmu
"Wspólnych Wdrożeń" (Jl-Joint Implementation) na rzecz
redukcji emisji gazów cieplarnianych poprzez inwestycje w energetyce
odnawialnej, w tym w energetyce wiatrowej. Podjęte zostaną działania
mające na celu szerokie upowszechnienie informacji na temat kryteriów
selekcji projektów oraz procedur składania i rozpatrywania aplikacji
przewidzianych do realizacji w ramach tego mechanizmu.
- Wykorzystanie środków pomocowych Unii Europejskiej.
Należy również podjąć działania na rzecz
aktywnego pozyskiwania środków międzynarodowych oraz uczestnictwa
podmiotów gospodarczych i samorządów w programach UE umożliwiających
finansowanie inwestycji w energetyce odnawialnej, w tym wiatrowej,
np. w programach celowych nastawionych na wsparcie informacyjne,
np. ALTENER II oraz programie przedakcesyjnym SAPARD, a po wejściu
Polski do Unii Europejskiej również w innych programach finansowanych
z funduszy strukturalnych.
3. Wytyczne oraz kierunki modyfikacji
prawa polskiego.
- W Programie zostały określone wytyczne
do projektu ustawy o odnawialnych ˇródłach energii. Przedstawiony
system wspierania rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce oparty
o pro-rynkowe mechanizmy jest systemem złożonym, który - aby mógł
poprawnie funkcjonować i przynosić oczekiwane efekty - wymaga
odpowiedniego umocowania prawnego. Umocowanie takie powinno mieć
miejsce w ustawie o odnawialnych ˇródłach energii. Ze względu
na bardzo duże zróżnicowanie technologiczne i ekonomiczne poszczególnych
odnawialnych ˇródeł energii w Programie przedstawione zostały
wytyczne do wspomnianej ustawy głównie z punktu widzenia potrzeb
rozwoju energetyki wiatrowej.
- Wytyczne do zmian w ustawie Prawo energetyczne
oraz aktach wykonawczych. Proponuje się, aby podczas nowelizacji
Prawa energetycznego oraz związanych z nim aktów wykonawczych
wprowadzić zapisy, które będą wspierać rozwój energetyki odnawialnej.
Szczegółowe propozycje zostały zawarte w Programie.
- Wytyczne do nowelizacji "Założeń polityki
energetycznej Polski". Przy aktualizacji "Założeń polityki
energetycznej Polski do roku 2020" powinny zostać dokonane
pewne zmiany, które będą zbieżne z założeniami "Strategii
rozwoju energetyki odnawialnej".
DZIAŁANIA SZCZEGÓLNE W ZAKRESIE ENERGETYKI WIATROWEJ
1. System zbierania, archiwizacji oraz
udostępniania danych o zasobach wiatru
Dla potrzeb optymalnego wykorzystania zasobów
energii wiatru niezbędne jest stworzenie spójnego systemu zbierania,
przetwarzania i udostępniania informacji dotyczących zasobów energii
wiatru. System ten będzie pomocny przy aktualizacji polityki ekologicznej
i energetycznej. Umożliwi on identyfikację w skali kraju obszarów
kluczowych dla rozwoju energetyki wiatrowej. Samorządy oraz terenowe
organy administracji dla wyselekcjonowanych w ten sposób obszarów
uzyskają informacje niezbędne do celów planowania przestrzennego
i energetycznego, uwzględniającego rozwój energetyki wiatrowej.
Będzie to również istotna informacja pomocnicza dla zakładów energetycznych
przy planowaniu i podejmowaniu decyzji odnośnie budowy, rozbudowy,
bądˇ modernizacji sieci energetycznej na terenach przeznaczonych
dla celów energetyki wiatrowej.
- Opracowanie "Atlasu zasobów energii
wiatru w Polsce"
- Opracowanie systemu krótkoterminowej prognozy
produkcji energii z działających elektrowni wiatrowych dla potrzeb
zakładów energetycznych. Ze względu na specyfikę produkcji energii
elektrycznej przez elektrownie wiatrowe, dla potrzeb optymalnego
planowania i dyspozycji mocy (dopasowania charakterystyk wytwarzania
do charakterystyk popytu), niezbędna jest krótkoterminowa prognoza
produkcji energii.
2. Rozwój krajowego przemysłu energetyki
wiatrowej
- System wsparcia krajowych wytwórców działających
w sektorze energetyki wiatrowej
- Krajowy program badań i rozwoju w zakresie
energetyki wiatrowej
- Wprowadzenie norm i systemu certyfikacji
w zakresie energetyki wiatrowej
- Aktualizacja polskich klasyfikacji i standardów
- Utworzenie systemu promocji oraz udostępniania
informacji na temat krajowego potencjału produkcyjnego
- Procedury lokalizacji elektrowni wiatrowych.Określono
szczegółowe wytyczne w zakresie przeprowadzania postępowania oraz
wykonywania raportów o oddziaływaniu elektrowni wiatrowych na
środowisko. Wyznaczono również pewne działania planistyczne, a
także określono badania, jakie powinny być przeprowadzone w zakresie
oddziaływania elektrowni wiatrowych na środowisko.
- Działania na rzecz edukacji, upowszechniania
wiedzy i informacji o energetyce wiatrowej. Wyznaczono pewne działania
na rzecz upowszechnienia wiedzy na temat energetyki odnawialnej,
w tym wiatrowej, dla potrzeb kształcenia oraz w systemie edukacji
pozaszkolnej dla władz szczebla centralnego i lokalnego, zakładów
energetycznych oraz inwestorów. Planuje się również stworzenie
bazy wiedzy oraz systemu udostępniania informacji o dostępnych
rozwiązaniach technicznych i organizacyjnych dotyczącego prowadzenia
inwestycji wiatrowych.
KORZYŚCI
W "Programie rozwoju energetyki wiatrowej"
dokonano również oceny korzyści środowiskowych, gospodarczych
i społecznych. Korzyści, jakie wiążą się z rozwojem energetyki
wiatrowej, można podzielić na społeczne, środowiskowe i ekonomiczne.
Korzyści środowiskowe
Korzyści środowiskowe z tytułu rozwoju energetyki
wiatrowej można zdefiniować poprzez uniknięte koszty środowiskowe
w energetyce konwencjonalnej. Koszty, jakie ponosi społeczeństwo
w wyniku pogorszenia stanu zdrowia i/lub środowiska na skutek
wykorzystania paliw kopalnych nazywane są kosztami zewnętrznymi.
Obecnie nie są one ponoszone w pełni przez tego, kto przyczynia
się do powstania zanieczyszczenia, a ich policzenie często jest
utrudnione ze względu na rozproszony charakter oddziaływania zanieczyszczeń.
Korzyści środowiskowe to przede wszystkim
redukcja emisji gazów cieplarnianych do powietrza, które są odpowiedzialne
za zmiany klimatu. Globalne ocieplenie spowodowane tą emisją pociąga
za sobą, choć jak na razie w niewielkim stopniu, koszty usuwania
szkód spowodowanych zmianami klimatu.
Korzyści gospodarcze
Realizacja inwestycji w sektorze energetyki
wiatrowej z pewnością pobudzi przedsiębiorczość, ale także przyniesie
szereg bezpośrednich korzyści finansowych w postaci podatków dochodowego
i VAT (po roku 2005) oraz od dochodów dla osób fizycznych, nawet
wtedy, gdy w początkowym okresie stawki tych podatków w odniesieniu
do kraj owych producentów elektrowni wiatrowych zostaną obniżone.
Budowa elektrowni wiatrowych na terenie gminy
może stanowić dla niej także znaczne ˇródło dochodów. Ustawowo
podatek od budowli wykorzystywanych bezpośrednio do wytwarzania
energii elektrycznej nie może przekroczyć 1% wartości stanowiącej
podstawę obliczania amortyzacji lub wartości rynkowej inwestycji.
Rozwój energetyki wiatrowej może w przyszłości
wiązać się z dochodami dla budżetu tytułu handlu zredukowanymi
emisjami gazów cieplarnianych w ramach mechanizmów przewidzianych
w Protokole z Kioto, o ile rozwojowi energetyki wiatrowej będzie
towarzyszyć zmniejszenie produkcji energii ze ˇródeł konwencjonalnych.
Korzyści społeczne
Korzyści społeczne związane z budową instalacji
wiatrowych to przede wszystkim tworzenie nowych miejsc pracy na
terenach niezurbanizowanych, borykających się z problemami bezrobocia.
Choć generowanie miejsc pracy związane jest z różnorodnymi działaniami
towarzyszącymi inwestycji, to największa ich ilość powstaje w
fazie konstrukcji oraz budowy. W oszacowaniu ich ilości istotne
jest uwzględnienie przewidywanego importu (urządzeń, zespołów
etc.), gdyż w tym przypadku miejsca pracy będą generowane poza
Polską.
Jak już wcześniej wspomniano "Program
rozwoju energetyki wiatrowej" jest pierwszym tego rodzaju
dokumentem w Polsce. Jest to pilotażowy Program, który z pewnością
spotka wiele przeszkód w trakcie realizacji. Jednak to jego zadaniem
jest określenie właśnie tych barier i próba ich likwidacji. Jest
to bardzo trudne zadanie, ale dzięki temu ułatwi i wyznaczy kierunki
rozwoju dla innych sektorów energetyki odnawialnej.
|
