Menu:

| NOWOŚCI | O NAS | NASZA OFERTA | W MEDIACH | DOWNLOAD | KATALOG FIRM | FAQ | RÓŻNE

| ARTYKUŁY | PORADNIK | EKONOMIA | TECHNIKA | EKOLOGIA | PRAWO | FARMY WIATROWE | GALERIE

W dziale...

Projekty Wspólnych Wdrożeń - Joint Implementation - opis

Opodatkowanie w podatku od nieruchomości obiektów związanych z produkcją lub przesyłem energii

Wysokie ceny działają na korzyśc zielonej energii. Rynek w USA

Ceny ofertowe energii wiatrowej w Polsce i wybranych krajach Europy

Ekonomiczne aspekty rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce

Dylematy rozwoju rynków energii odnawialnej w Polsce i krajach UE

Podatek od elektrowni wiatrowych. Rozmowa z doradca podatkowym Ernst & Young

Memorandum dot. praktycznych możliwosci realizacji obowiązku zakupu energii elektrycznej, wynikającego z Rozp. MG

Możliwosci dofinansowania inwestycji z Ekofunduszu

Warunki kredytowania budowy elektrowni wiatrowych

Giełda Zielonej Energii uporządkuje branżę - certyfikacja energii ze zródeł odnawialnych

Komentarz do Rozporządzenia dot zakupu energii ze żródeł odnawialnych

Zapisz się...

Adresy będa wykorzystane tylko przez serwis "Elektrownie-wiatrowe" i nie będą udostępniane do innych celów.

Dylematy rozwoju rynków energii odnawialnej

dr inż. Paweł Bućko
Katedra Elektroenergetyki, Politechnika Gdańska,
e-mail: pbucko@ely.pg.gda.pl

Streszczenie. W artykule przedstawiono mechanizmy wsparcia rozwoju źródeł energii wykorzystujących zasoby energii odnawialnej. Przedstawiono stosowane w Unii Europejskiej zasady obrotu energią elektryczną ze źródeł odnawialnych. Na tym tle wskazano na konieczność zmiany w rozwiązaniach krajowych, w celu osiągnięcia założonego zwiększenia wykorzystania odnawialnych zasobów energii.

1. Wstęp

Warunkiem rozwoju energetyki wykorzystującej źródła odnawialne jest aktywne wsparcie, obejmujące głównie istnienie instrumentów prawnych i finansowych, umożliwiających konkurencję technologii odnawialnych na rynkach energii. Wspieranie energetyki odnawialnej jest szczególnie trudne w okresie, gdy większość państw na świecie prowadzi politykę liberalizacji rynków energii. Pogodzenie konieczności wspierania wybranej grupy wytwórców z ograniczaniem naturalnych monopoli nie powinno zachwiać tworzącymi się mechanizmami konkurencyjnego ustalania ceny energii oraz możliwościami współzawodnictwa o jej dostawę.

Energetyka odnawialna jest relatywnie droższa od energetyki wykorzystującej źródła konwencjonalne. Jednocześnie mamy do czynienia z bardzo dużym zróżnicowaniem technologicznym i rozproszonym potencjale wielu jej zasobów. Stworzenie spójnych sposobów wspierania ich rozwoju jest bardzo trudne. Nie bez znaczenia jest fakt istnienia krajowych uwarunkowań, wynikających z zastanej struktury wytwarzania energii i rozwiązań w zakresie obrotu energią i charakteru rynków.

2. Ogólne zasady obrotu "zieloną energią" w krajach UE

Podstawy polityki państw europejskich w odniesieniu do "zielonej" energii zawarte są w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady Europy w sprawie promocji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych na wewnętrznym rynku energii elektrycznej z 10 maja 2000 r. [9].

W oparciu o potencjał rozwoju odnawialnych źródeł energii w Unii Europejskiej (UE), w celu wypełnienia zobowiązań jakie przyjęły na siebie państwa UE w Kioto, zapisano w Białej Księdze UE o odnawialnych źródłach energii orientacyjny cel do osiągnięcia w 2010 r.: 12% udziału energii ze źródeł odnawialnych w ogólnym zużyciu energii brutto. Dla uzyskania tego celu ustalono, że konieczne jest osiągnięcie

udziału energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych w całkowitym zużyciu energii elektrycznej na poziomie 22,1%. Wymaga to wzmożonego wysiłku zarówno na szczeblu Unii jak i w państwach członkowskich. Dyrektywa zobowiązuje państwa członkowskie do ustalenia i realizowania ogólnokrajowych, docelowych udziałów energii ze źródeł odnawialnych w krajowym  zużyciu energii elektrycznej w perspektywie do 2010 r. w celu wypełnienia omówionych wcześniej zobowiązań UE i corocznego publikowania  informacji o celach i przewidzianych środkach ich realizacji na szczeblu krajowym dla osiągnięcia celów ogólnych.

Kraje członkowskie UE stosują własne mechanizmy wspierania rozwoju źródeł odnawialnych na szczeblu krajowym, takie jak:

- pomoc inwestycyjna,
- wyłączenia spod podatków bądź obniżenia podatkowe lub zwrot podatków,
- pomoc polegająca na dotowaniu ceny producentowi (dotacja do ceny hurtowej).

Najczęściej stosowanym mechanizmem jest dotowanie ceny. Mimo, że obserwuje się obniżenie kosztów produkcji na skutek postępu technologicznego i zwiększonej oferty producentów, to przewiduje się, że w kategoriach średnioterminowych dotacje będą jednak niezbędne.

W ramach dotacji do ceny hurtowej, wytwórcy energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych otrzymują bezpośrednio lub pośrednio pomoc finansową do każdej dostarczonej i sprzedanej jednostki energii. W zależności od specyficznych, krajowych regulacji prawnych, stosowane rozwiązania są dość zróżnicowane. Systemy dotacji można podzielić na dwie grupy: kontyngentów dostaw, gwarantowanych cen stałych.

Systemy kontyngentowe funkcjonują w Irlandii, Holandii, Wielkiej Brytanii oraz są przewidziane do wprowadzenia w Danii. Stosowaną zasadą jest ustalanie cen w wyniku konkurencji dostawców o dostępną pomoc, która staje się możliwa po wydaniu przez państwo członkowskie decyzji o pożądanej ilości produkcji energii ze źródeł odnawialnych. Funkcjonują obecnie dwa różne mechanizmy: programy przetargowe i tzw. zielone świadectwa.

W ramach procedur przetargowych państwa ogłaszają serię przetargów na dostawę energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, która jest sprzedawana lokalnemu dystrybutorowi po cenie, która wyniknie z przetargu. Koszty nadwyżki powstałej w wyniku zakupu energii przekazuje się odbiorcy końcowemu w postaci specjalnej ulgi.

Mechanizmy zielonych świadectw polegają na sprzedaży energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych po cenach rynkowych. Jednocześnie na wszystkich konsumentów nakłada się obowiązek zakupienia od wytwórców energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych pewnej ilości „zielonych świadectw". Ustalana jest norma procentowa lub ilościowa (kontyngent) ogółu zużycia. Ponieważ konsumenci chcą kupić świadectwa możliwie najtaniej, rozwija się wtórny rynek zielonych świadectw, na którym producenci energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych konkurują między sobą o zbycie tych świadectw.

Systemy cen stałych funkcjonują obecnie w kilku krajach UE - szczególnie efektywne są w Hiszpanii i Niemczech. Polegają one na ustaleniu preferencyjnej ceny na energię elektryczną ze źródeł odnawialnych, po której spółki dystrybucyjne są zobowiązane zakupić energię elektryczną pochodzącą od krajowych producentów wykorzystujących źródła odnawialne. Zasadniczo w takich systemach nie ustala się krajowego kontyngentu, czy maksymalnego limitu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Ilość ta jest regulowana pośrednio poprzez ustalenie poziomu ceny energii ze źródeł odnawialnych. Odmianą systemu stałej ceny jest mechanizm premii, którą wypłaca się producentom energii ze źródeł. Wysokość premii ustalana jest przez rząd i ma ona charakter premii stałej lub związanej z ochroną środowiska. Stałe ceny lub premie mogą być przez rząd korygowane w celu odzwierciedlenia obniżki kosztów produkcji.

Opisane wyżej rozwiązania a w szczególności system ceny stałej, odnoszą sukces w UE prowadząc do wzrostu udziału energii ze źródeł odnawialnych w produkcji energii elektrycznej ogółem. Dyrektywa UE zakłada, że systemy te będą kontynuowane. Ważkim problemem jest dostosowanie tych systemów do zasad wewnętrznych rynków energii elektrycznej.

Pożądane byłoby, aby rynek energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, podążał za przemianami rynkowymi w handlu energią elektryczną tak, aby umożliwić szeroki handel i konkurencję pomiędzy równoważnymi dostawcami energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Jednakże w chwili obecnej nie ma możliwości zapewnienia w Unii szerokiego handlu i konkurencji na rynku energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych o dotowanych cenach. W ramach wszystkich systemów dotowania ceny, pomoc jest przyznawana wyłącznie tym krajowym producentom, którzy sprzedają energię na rynku krajowym. Konkurencję ogranicza dodatkowo geograficzne zróżnicowanie potencjału źródeł odnawialnych. Mimo tych uwarunkowań zakłada się, że w ramach UE będzie prowadzone stopniowe i ostrożne odchodzenie od systemów narodowych w celu wypracowania jednego wspólnego systemu europejskiego wspierania źródeł odnawialnych. Wymienia się dwie drogi prowadzące do osiągnięcia tego celu: utrzymanie istniejących systemów krajowych z jednoczesnym ich otwarciem dla producentów zagranicznych, utworzenie jednolitego systemu obowiązującego we wszystkich krajach Unii.

Wadą pierwszego podejścia jest możliwość wykorzystywania przez producentów najbardziej korzystnych rozwiązań krajowych, niekoniecznie korzystnych dla globalnego europejskiego rynku energii. Dla wprowadzenia drugiego systemu, potrzeba dużego wysiłku organizacyjnego - jego wprowadzenie jest także opóźniane ze względu na ograniczone doświadczenia z systemami bardziej uniwersalnymi, takimi jak np. system zielonych świadectw. Trudno w takich warunkach wybrać rozwiązanie najwłaściwsze a nawet przesądzić o tym, czy któryś z istniejących modeli mógłby stanowić wyłączną podstawę wewnętrznego, europejskiego rynku dla energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych.

Dyrektywa określa jedynie ramowe zasady, na podstawie których przyszła propozycja byłaby zaprojektowana, a mianowicie:

- zgodność z zasadami międzynarodowego rynku energii elektrycznej,
- uwzględnienie specyfiki różnych technologii,
- skuteczność i prostota,
- opracowanie odpowiednich procedur przejściowych od funkcjonujących obecnie systemów w celu utrzymania zaufania inwestorów i uniknięcia zbędnych kosztów.

Tabela 1.

Orientacyjne wielkości docelowe produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych dla poszczególnych państw członkowskich w roku 2010 wg Dyrektywy UE [9]

Tabela 2.

Udział energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (OZE) w zużyciu energii elektrycznej brutto w 1997r. i zakładane w 2010 r. wg Dyrektywy UE [9]

Duży nacisk w powyższych pracach kładzie się na wypracowanie mechanizmu, który pozwoli "zidentyfikować" energię elektryczną pochodzącą ze źródeł odnawialnych w ramach wspólnego rynku obejmującego ogół energii elektrycznej.

3. Obowiązek zakupu "zielonej energii" w Polsce

Od początku 2001 roku obowiązuje nowe rozporządzenie regulujące zasady zakupu ciepła i energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych [5]. W stosunku do poprzedniego rozporządzenia wprowadziło ono istotne zmiany dotyczące

obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł nie­konwencjonalnych i odnawialnych. Zmiany te obejmują m.in.:

- rezygnację z określenia ceny za jednostkę energii,
- zniesienie ograniczenia dotyczącego zainstalowanych mocy w źródłach energii,
- wprowadzenie obowiązkowego procentowego wolumenu zakupu "zielonej" energii.

Ankietyzacja spółek dystrybucyjnych, przeprowadzona prze URE w czerwcu 2001 r. [4] wskazywała, że w pierwszym roku obowiązywania rozporządzenia w skali kraju można spodziewać się deficytu energii z OZE, natomiast sprawozdanie Prezesa URE, opublikowane w połowie 2002 r. wykazało, że ogólny udział energii elektrycznej z OZE w 2001 r. przekroczył 3% w odniesieniu do całkowitej sprzedaży 33 spółek dystrybucyjnych aczkolwiek wiele spółek nie osiągnęło wymaganego (w 2001 r.) udziału 2,4 % [7].

Sytuację poszczególnych zakładów energetycznych przedstawiono w tablicy 3. W roku 2000 trzy zakłady energetyczne: STOEN S.A., GZE S.A. oraz ZE Tarnów S.A. nie miały w swym portfelu zakupów energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych. W pozostałych spółkach udział energii z OZE w sprzedaży energii ogółem zawierał się pomiędzy 0,001% (ZE Kalisz S.A.) a 27,33% (ZE Toruń S.A.). Wynika to z faktu, że w warunkach 2000 r. ilość energii elektrycznej kupowanej przez zakłady energetyczne w OZE była związana jedynie z występowaniem OZE na terenie działania danego zakładu energetycznego. Dla warunków roku 2000 limit obowiązku zakupu ustalony na 2001 r. (na poziomie 2,4%), spełniłoby osiem zakładów energetycznych. Wprowadzenie obowiązku zakupu spowodowało, że w 2001 r udział energii ze źródeł odnawialnych w zakupach zakładów energetycznych znacząco wzrósł, osiągając średnio poziom 3,05%. Na tak znaczący wzrost udziału "zielonej" energii elektrycznej miało wpływ, poza niewielkim wzrostem podaży energii odnawialnej, zjawisko odsprzedaży energii pomiędzy spółkami dystrybucyjnymi. Istniejące regulacje prawne nie wykluczają w takim przypadku zaliczania odsprzedawanej energii do własnej ilości zakupu - pojawia się zaliczanie "tej samej" energii w pakietach zakupów spółek dystrybucyjnych, odsprzedających sobie energię. Przepisy w tym względzie powinny być doprecyzowane, by uniemożliwić takie praktyki w przyszłości.

Tabela 3.

Szacunkowy poziom zakupu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych i niekonwencjonalnych przez spółki dystrybucyjne w 2000 r. i w 2001 r. wg [1,7]

Wprowadzone od początku 2001 r. regulacje miały umożliwić utworzenie konkurencyjnego rynku "zielonej" energii w Polsce, na którym producenci konkurowali by ceną energii, zaś spółki dystrybucyjne poszukiwałyby możliwie najtańszych możliwości jej zakupu aż do uzyskania odpowiedniego, wymaganego wolumenu zakupów. Przy braku odpowiedniej podaży "zielonej" energii na rynku (zapewniającej założony wolumen), pojawiło się niebezpieczeństwo nadmiernego wzrostu cen. Próby ograniczenia tego niebezpieczeństwa w roku 2001 podjął Prezes URE, przy okazji zatwierdzania kolejnych taryf dla spółek dystrybucyjnych [3]. Dla realizacji ustawowego obowiązku obrony konsumentów energii przed nieuzasadnionym wzrostem cen [9], przyjął zasadę, że koszty zakupu energii ze źródeł odnawialnych zostaną uznane za uzasadnione o ile ceny energii elektrycznej nie będą wyższe od możliwych do uzyskania w danym przedsiębiorstwie według poprzednio obowiązujących przepisów o obowiązku zakupu energii ze źródeł odnawialnych, zwiększonych o średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych. Natomiast dla nowych źródeł a w szczególności wykorzystujących nowe technologie (np. elektrownie wiatrowe) dopuszczono podwyższenie maksymalnego pułapu ceny zakupu energii do 1,5 wskaźnika RPI przy założeniu, że okres zwrotu inwestycji nie jest krótszy niż 6 lat. Stanowisko Prezesa URE przedkładające obowiązek ochrony interesów odbiorcy nad obowiązek uzyskania odpowiedniego wolumenu zakupu "zielonej" energii oznacza praktycznie próbę wprowadzenia górnego pułapu cen zakupu tej energii.

Przyjęcie postulowanego udziału źródeł odnawialnych w produkcji energii elektrycznej i nałożenie na spółki dystrybucyjne odpowiedniego obowiązku zakupu bez prób stworzenia mechanizmów dopłat do ceny "zielonej" energii, bądź innych mechanizmów dofinansowania rozwoju energetyki odnawialnej, okazało się niewystarczające.

4. Podsumowanie

Przepisy prawa w Polsce w odniesieniu do źródeł odnawialnych często ulegają zmianom. Producenci energii elektrycznej z tych źródeł od wielu lat działają w warunkach dużego ryzyka. Wprowadzenie Prawa energetycznego i kolejnych rozporządzeń wykonawczych nie zmieniło radykalnie tego stanu. Zapisy polityki energetycznej państwa [2] oraz strategii rozwoju energetyki odnawialnej [8] wskazują na pożądany kierunek rozwoju lecz ciągle brak mechani­zmów skutecznie ten rozwój wspierających.

Energetyka wykorzystująca źródła odnawialne, pomimo istotnego postępu technologicznego w ostatnich latach na świecie, jest energetyką relatywnie drogą. Jej wprowadzanie wymaga aktywnej polityki państwa i dopływu środków finansowych. Osiągnięte w kilku europejskich krajach sukcesy były uwarunkowane stabilnością prowadzonej polityki wspierającej m.in. wysyłaniem jasnych przesłanek dla inwestorów i dbałością o ich interesy.

Najwyższy czas na wprowadzenie stabilnego systemu wspierania rozwoju "zielonej" energetyki w Polsce. Warto wykorzystać sprawdzone modele i określić realistyczne (dostosowane do możliwości ekonomicznych) cele do osiągnięcia przy rozwoju energetyki odnawialnej. Konieczna jest ocena skutków ekonomicznych i możliwości w zakresie dofinansowania tego rozwoju.

Stworzono już pierwsze elementy dla rozwoju rynku "zielonej" energii elektrycznej w Polsce. Producenci energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych mogą korzystać z wielu mechanizmów jej zbytu, lecz nadal podstawowym problemem pozostaje uzyskanie zadawalającej ceny.

Literatura

[1] Energia elektryczna ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych w zakupach zakładów energetycznych. Biuletyn URE 5/2001.

[2] Ocena realizacji i korekta "Założeń polityki energetycznej Polski do 2020 roku". Dokument przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 2.04.2002 r.

[3] Prezes Urzędu Regulacji Energetyki: Taryfy Spółek Dystrybucyjnych w okresie 2001/2002. Warszawa, 18 maj a 2001.

[4] Rechul H.: Wdrażanie energetyki odnawialnej a rozwój prywatnych elektrowni wodnych i wiatrowych. Rynek Energii nr l, 2003.

[5] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 15 grudnia 2000 r. w sprawie obowiązku zakupu energii elektrycznej ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarzaniem ciepła, a także ciepła ze źródeł niekonwencjonalnych i odnawialnych oraz zakresu tego obowiązku. Dz.U. z 2000 r. Nr 122 póz. 1336.

[6] Różycki A.W., Szratnka R.: Strategie rozwoju energetyki niekonwencjonalnej. Biuletyn URE 4/2001.

[7] Sprawozdanie z działalności Prezesa URE w 2001 r. Biuletyn URE 3/2002.

[8] Strategia Rozwoju Energetyki Odnawialnej. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, wrzesień 2000.

[9] Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne. Dz.U. z 1997 r. Nr 54, póz. 348; zm.: Dz.U. z 1997 r. Nr 158 póz. 1042; Dz.U. z 1998 r. Nr 94, póz. 594, Nr 106, póz. 668, Nr 162, póz. 1126, Dz.U. z 2000 r. Nr 48, póz. 555.

Paweł Bućko, dr inż.,
Katedra Elektroenergetyki, Politechnika Gdańska,
ul. Narutowicza 11/12, 80-952 Gdańsk
e-mail: pbucko@ely.pg.gda.pl