|
Cisza na morzu, wicher
dmie
Autor: Artur Kawicki, Departament Instrumentów Ochrony Środowiska
("Rzeczpospolita"
z 26 października 2004)
Problematyka farm wiatrowych
w granicach polskich obszarów
morskich
Ostatnimi czasy kwestia rozwoju energetyki
wiatrowej jest bardzo żywo dyskutowana.
Poruszane tematy dotyczą z jednej strony zagadnień ekonomicznych,
z drugiej szeroko
rozumianej ochrony środowiska. I choć białe maszty z turbinami
na stałe wpisały się w
niemiecki czy duński krajobraz, dotychczas nie wiadomo, czy
silnie ugruntowany sektor
energetyki konwencjonalnej ustąpi w Polsce miejsca sile wiatru.
Niniejszy artykuł porusza problematykę związaną jedynie z morskimi
farmami wiatrowymi,
które w przypadku budowy będą miały znaczny udział w produkcji
energii odnawialnej.
Autor, analizując problemy towarzyszące inwestorom i urzędnikom
włączonym w proces
inwestycyjny, skoncentrował się na ich rozpoznaniu i propozycji
rozwiązań. Te ostatnie
zmierzają do stworzenia jednolitej procedury inwestycyjnej
przez uzupełnienie wiedzy
przyrodniczej oraz ustalenie optymalnych lokalizacji morskich
parków wiatrowych.
Obowiązujące przepisy
W obecnym porządku prawnym dla elektrowni
wiatrowych planowanych na obszarze Morza
Bałtyckiego (zarówno na obszarze morza terytorialnego, jak
i wyłącznej strefy ekonomicznej)
wydawane są trzy rodzaje decyzji:
- pozwolenie ministra infrastruktury na
wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp,
konstrukcji i urządzeń na polskim morzu terytorialnym lub w
wyłącznej strefie ekonomicznej,
wydawane w trybie art. 23 ustawy z 18 kwietnia 1991 r. o obszarach
morskich
Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz.U. nr
32, poz. 131 ze zm.) po
uzyskaniu opinii ministra środowiska. Pozwolenie wydane jest
w przypadku braku planu
zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich;
- decyzja o warunkach zabudowy wydawana
przez dyrektora właściwego urzędu morskiego
zgodnie z art. 60 ust. 3 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu
i zagospodarowaniu
przestrzennym (Dz.U. nr 80 , poz. 717);
- pozwolenie na budowę wydawane przez właściwego
wojewodę po uzgodnieniu ze starostą
zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 4 oraz art. 82 ust. 3 pkt 1 ustawy
z 27 marca 2003 r. o zmianie
ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U.
nr 80, poz. 718).
W związku ze specyfiką i wrażliwością ekosystemu
Bałtyku, zgodnie z ¤ 2 ust. 1 pkt 2 lit. e
rozporządzenia Rady Ministrów z 24 września 2002 r. w sprawie
określenia rodzajów
przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz
szczegółowych kryteriów
związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięć do sporządzania
raportu o oddziaływaniu
przedsięwzięcia na środowisko (Dz.U. nr 179, poz. 1490), dla
elektrowni planowanych na
obszarze morskim sporządzenie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia
na środowisko jest
obligatoryjne. Zatem w myśl przywołanego rozporządzenia, zgodnie
z art. 46 ust. 4 ustawy z
27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. nr 62,
poz. 627 ze zm.), farmy
elektrowni wiatrowych planowane na polskich obszarach morskich
należą do przedsięwzięć
mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których postępowanie
w sprawie oceny
oddziaływania na środowisko (z obowiązkowym raportem OOŚ) będzie
przeprowadzane
zarówno na etapie uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, jak
i na etapie wydawania
pozwolenia na budowę. Warto podkreślić, że pozwolenie ministra
infrastruktury na
wznoszenie i wykorzystywanie sztucznych wysp, konstrukcji i
urządzeń na polskim morzu
terytorialnym lub w wyłącznej strefie ekonomicznej, wydawane
w trybie art. 23 ustawy z 18
kwietnia 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej
i administracji morskiej, nie
wymaga przeprowadzenia postępowania w sprawie oceny oddziaływania
na środowisko. W
myśl art. 60 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu
przestrzennym dyrektor
właściwego urzędu morskiego przed wydaniem decyzji o warunkach
zabudowy powinien
uzyskać pozwolenie ministra infrastruktury na wznoszenie i
wykorzystywanie sztucznych
wysp, konstrukcji i urządzeń na polskim morzu terytorialnym
lub w wyłącznej strefie
ekonomicznej. Zatem przedmiotowe pozwolenie, wydawane przez
ministra infrastruktury po
uzyskaniu opinii ministra środowiska, determinuje kierunek,
w jakim zmierzać będzie proces
inwestycyjny morskich farm elektrowni wiatrowych.
Jednocześnie należy tu zauważyć, że cytowana
wcześniej ustawa o planowaniu i
zagospodarowaniu przestrzennym wprowadza do ustawy o obszarach
morskich RP i
administracji morskiej nowy istotny dla procesu planowania
i budowy farm wiatrowych
element - plan zagospodarowania przestrzennego morskich wód
wewnętrznych, morza
terytorialnego i wyłącznej strefy ekonomicznej. Projekt tego
planu zgodnie z nowymi
przepisami sporządza dyrektor właściwego urzędu morskiego,
a może przyjąć w drodze
rozporządzenia - minister właściwy ds. budownictwa, gospodarki
przestrzennej i
mieszkaniowej w porozumieniu z ministrem właściwym ds. wewnętrznych
oraz ministrem
obrony narodowej. W przypadku przyjęcia planu ww. pozwolenia
nie wydaje się.
Zgodnie z nową ustawą plan rozstrzyga o:
1) przeznaczeniu obszarów morskich wód
wewnętrznych, morza terytorialnego i wyłącznej
strefy ekonomicznej,
2) zakazach lub ograniczeniach korzystania z obszarów, o których
mowa w pkt 1, z
uwzględnieniem ochrony przyrody,
3) rozmieszczeniu inwestycji celu publicznego,
4) kierunkach rozwoju transportu i infrastruktury technicznej,
5) obszarach i warunkach ochrony środowiska i dziedzictwa kulturowego.
Do projektu ww. planu sporządza się prognozę
oddziaływania na środowisko. Projekt planu
zagospodarowania przestrzennego należy poddać postępowaniu
w sprawie oceny
oddziaływania na środowisko skutków jego realizacji (art. 40
ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo
ochrony środowiska).
Problemy związane z budową
Obecnie do resortu środowiska wpłynęło
siedem wniosków o wydanie opinii ministra
środowiska w zakresie oceny oddziaływań przedmiotowych przedsięwzięć
na środowisko
(art. 23 ustawy o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej
i administracji morskiej).
Parametry charakteryzujące farmy elektrowni wiatrowych planowane
na polskich obszarach
morskich są dość zmienne. Moc farm wiatrowych waha się od 120
MW do 2240 MW
(sumaryczna moc osiągana przez wszystkie farmy wynosi powyżej
3000 MW), przy czym
minimalna liczba turbin to 50, maksymalna 350. Podobne zróżnicowanie
towarzyszy
wartościom opisującym lokalizację wiatraków. W zachodniej części
Bałtyku odległość od
lądu osiąga dwadzieścia kilometrów, w środkowej dochodzi do
trzydziestu. Najbliżej linii
brzegowej mogą znaleźć się farmy wiatrowe zaplanowane w rejonie
Białogóry (około 5 km).
Natomiast średnice wirników oraz wysokość masztów przyjmują
podobne wartości; w
zależności od technologii jedne i drugie mieszczą się w przedziale
60 - 100 metrów. Przy
analizie ww. wniosków brakuje jednoznacznych przesłanek i kryteriów
oceny lokalizacji
przedmiotowych przedsięwzięć zarówno pod kątem uwarunkowań
ekonomicznych
(rybołówstwo, żegluga morska), jak i środowiskowych.
W celu rozpoznania przestrzennego rozmieszczenia
istniejących oraz planowanych
przedsięwzięć w granicach obszarów morskich RP, na potrzeby
Krajowej Komisji ds. Ocen
Oddziaływania na Środowisko sporządzono mapę ilustrującą lokalizacje
planowanych
elektrowni wiatrowych względem siebie oraz względem obszarów
cennych przyrodniczo. Do
tych ostatnich zaliczono Ławicę Odrzańską i Ławicę Słupską,
zgłoszone do Bałtyckiego
Systemu Obszarów Chronionych - HELCOM BSPA, oraz obszar na
południe od Ławicy
Orlej, pas przybrzeżny ciągnący się od zachodniej granicy RP
do Władysławowa, Zatokę
Pucką oraz polską część Zalewu Wiślanego, przewidziane do ochrony
w ramach Europejskiej
Sieci Ekologicznej Natura 2000. Europejska Sieć Ekologiczna
Natura 2000 została
wyznaczona na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej
w celu ochrony
poszczególnych cennych i zagrożonych składników różnorodności
biologicznej kontynentu.
Podstawą prawną do utworzenia sieci są dwa akty prawne - dyrektywa
Rady 79/409/EWG w
sprawie ochrony dzikich ptaków (dyrektywa ptasia) oraz dyrektywa
Rady 92/43/EWG w
sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny
i flory (dyrektywa siedliskowa).
W związku z procesem integracji europejskiej Polska przyjęła
zobowiązanie opracowania
krajowej, ramowej strategii ochrony obszarów w ramach sieci
Natura 2000. Jednocześnie
obowiązujące się stały zasady realizacji przedsięwzięć na obszarach
objętych siecią Natura
2000, zawarte w projekcie ustawy o ochronie przyrody. Lokalizacja
wszystkich planowanych
dotychczas farm wiatrowych, co do których złożono wnioski o
wydanie opinii ministra
środowiska w trybie art. 23 cytowanej ustawy, koliduje z ww.
obszarami chronionymi o
randze międzynarodowej. Toteż ze względu na szczególną wartość
ekologiczną
południowego wybrzeża Bałtyku, zagrożenie dla populacji ptaków
oraz brak szczegółowych
informacji i badań w zakresie oddziaływania elektrowni wiatrowych
na środowisko morskie
wszystkie proponowane lokalizacje zostały zakwestionowane w
toku opracowywania opinii
ministra środowiska.
Kolejny problem dotyczy braku precyzyjnej
podstawy do wydawania przez ministra
środowiska opinii w zakresie wznoszenia na obszarach wyłącznej
strefy ekonomicznej i
morza terytorialnego sztucznych wysp, konstrukcji i urządzeń.
Wprawdzie przepisy ustawy
zobowiązują już wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów,
jakie stanowią
podstawę do wydania opinii, to nadal dotkliwie odczuwalny jest
brak precyzyjnej podstawy
określającej jej zakres. W świetle obecnych przepisów minister
środowiska nie może nałożyć
na inwestora dodatkowych obowiązków (prowadzenie monitoringu
czy inwentaryzacji
przyrodniczej), warunkujących wydanie pozytywnej opinii. Na
szczęście cytowana powyżej
ustawa przewiduje obowiązek przedkładania dokumentacji wraz
z wnioskiem o wydanie
przedmiotowej opinii, zgodnie z art. 27a ww. ustawy minister
środowiska przed wydaniem
przedmiotowej opinii oczekuje od inwestora przedstawienia następujących
informacji:
- Charakterystyka przedsięwzięcia.
- Dokładna lokalizacja przedsięwzięcia
wraz ze szkicem lokalizacyjnym opatrzonym objaśnieniami, z przedstawionymi
granicami istniejących lub projektowanych obszarów
chronionych oraz obszarów, na których występują złoża surowców
mineralnych.
- Opis środowiska przyrodniczego występującego
na terenie planowanej lokalizacji przedsięwzięcia oraz na obszarze,
na którym przedsięwzięcie może oddziaływać na
środowisko. Opis ten - nazywany również inwentaryzacją - powinien
obejmować przede
wszystkim występowanie takich elementów przyrody, jak gatunki
(w tym skalę wielkości
występowania poszczególnych populacji) fauny, flory, ich siedliska
(w tym m.in. tarliska
ryb), siedliska przyrodnicze, walory krajobrazowe oraz wartości
przyrodnicze istniejących lub
projektowanych obszarów chronionych; powinien on uwzględniać
zarówno środowisko
wodne, w tym bentos, jak i powietrze oraz ląd, jeżeli budowa
inwestycji jest tam również
planowana. Szczególną uwagę należy poświęcić tym elementom
przyrodniczym, które zostały
objęte ochroną.
- Charakterystyka geologiczna obszaru objętego
ewentualnym oddziaływaniem planowanego
przedsięwzięcia. W wypadku, gdy przedsięwzięcie jest realizowane
na obszarze wyłącznej
strefy ekonomicznej, opis powinien być jak najbardziej zbliżony
do dokumentacji
geologiczno-inżynierskiej, wymaganej zgodnie z art. 43 ust.
1 pkt 2 ustawy z 4 lutego 1994 r.
Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. nr 27, poz. 96, z późniejszymi
zmianami) w celu
ustalenia geotechnicznych warunków posadowienia obiektów budowlanych.
- Opis spodziewanego oddziaływania planowanego
przedsięwzięcia na elementy środowiska
przyrodniczego, cechy geologiczne oraz inne elementy środowiska.
Opis powinien
obejmować fazę budowy, bieżącej eksploatacji (w tym awarii)
oraz likwidacji inwestycji.
- Opis przewidywanych działań, mających
na celu zapobieganie negatywnym
oddziaływaniom na środowisko, ich ograniczanie lub kompensację
przyrodniczą.
- Przedstawienie propozycji monitoringu
przyrodniczego.
Ponadto, w związku ze specyfiką środowiska
morskiego oraz skalą oddziaływań, jakie zwykle
towarzyszą elektrowniom wiatrowym, wnioskodawca powinien rozważyć,
czy planowane
przedsięwzięcie podlega procedurom konwencji o ocenach oddziaływania
na środowisko w
kontekście transgranicznym, sporządzonej w Espoo 25 lutego
1991 r. (Dz.U. z 1999 r. nr 96,
poz. 1110).
Warto przypomnieć, że w świetle obecnie obowiązujących przepisów
dla planowanych na
obszarach morskich farm elektrowni wiatrowych wymagane jest
sporządzenie raportu o
oddziaływaniu na środowisko (przed wydaniem decyzji o warunkach
zabudowy oraz
pozwolenia na budowę). Informacje podane powyżej są zasadniczo
zbieżne z zakresem
raportu o oddziaływaniu na środowisko, podanym w art. 52 Prawa
ochrony środowiska, zatem
za dokumentację niezbędną ministrowi środowiska do wydania
opinii w trybie art. 23 ustawy
o obszarach morskich RP i administracji morskiej może posłużyć
przedmiotowy raport.
Propozycja dalszych działań.
Mając świadomość omówionych
powyżej problemów, zwołano posiedzenie Krajowej
Komisji ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko. Na podstawie
wystąpień przedstawicieli
Ministerstwa Środowiska i Ministerstwa Infrastruktury, organizacji
ekologicznych, a także
zainteresowanych stron komisja przygotowała stanowisko dotyczące
dalszych działań w
zakresie budowy morskich farm wiatrowych. W przedmiotowym stanowisku
zawarto
następujące postulaty:
1. W celu umożliwienia realizacji przedsięwzięć,
w tym elektrowni wiatrowych, w granicach
obszarów morskich przewidzianych do ochrony w ramach konwencji
helsińskiej (BSPA) oraz
Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 powinny zostać
wskazane obszary, które
zostałyby wyłączone z jakiejkolwiek działalności inwestycyjnej
z uwagi na swe wyjątkowe
walory przyrodnicze;
2. Wyznaczenie granic obszarów cennych
przyrodniczo, w obrębie których działalność
inwestycyjna byłaby zabroniona, powinno nastąpić po dokonaniu
szczegółowej waloryzacji
przyrodniczej strefy przybrzeżnej Morza Bałtyckiego, przeprowadzanej
m.in. na etapie
weryfikacji granic obszarów przewidzianych do ochrony w ramach
sieci Natura 2000. Do
czasu zakończenia prac związanych z waloryzacją przyrodniczą
Bałtyku wnosi się, aby nie
wydawać opinii pozytywnych. Bez szczegółowej inwentaryzacji
przyrodniczej budowa
morskich farm wiatrowych zgodnie z obecnymi założeniami lokalizacyjnymi
mogłaby
doprowadzić do nieodwracalnych szkód w środowisku Morza Bałtyckiego.
3. Ponadto ewentualna, wydana w przyszłości
pozytywna opinia ministra środowiska o
morskich farmach elektrowni wiatrowych na projektowanych obszarach
sieci Natura 2000
powinna być poprzedzona wykazaniem konieczności realizacji
przedsięwzięcia, braku
alternatywnych lokalizacji, wykazaniem znikomego negatywnego
wpływu inwestycji na
przyrodę lub wskazaniem działań rekompensujących straty przyrodnicze.
W wypadku
wszystkich planowanych przedsięwzięć przesunięcie lokalizacji
poza granice obszarów
chronionych byłoby teoretycznie możliwe (brak takiej możliwości
nie został wykazany w
żadnym z wniosków). Z podanych powyżej powodów podjęcie działań
inwestycyjnych na
projektowanych obszarach sieci Natura 2000 do chwili wejścia
w życie projektu ustawy o
ochronie przyrody wydaje się niewskazane. Wtedy to mocy prawnej
nabiorą mechanizmy
dotyczące realizacji planowanych przedsięwzięć mogących oddziaływać
na obszary Natura
2000, takie jak obowiązek przeprowadzenia postępowania w sprawie
oceny oddziaływania na
środowisko, przeprowadzanie kompensacji przyrodniczej, konieczność
wykazania braku
alternatywnych lokalizacji, powiadamianie Komisji Europejskiej.
4. W wypadku wniosków dotyczących morskich
farm wiatrowych planowanych na obszarach
cennych przyrodniczo, w których skład wchodziłoby kilkadziesiąt
turbin, należy rozważyć
możliwość udzielania zezwoleń na realizację tzw. fazy pilotażowej.
Faza pilotażowa miałaby
objąć część z planowanych elektrowni wiatrowych. Budowa pozostałej
części farmy byłaby
dopuszczona dopiero po wykazaniu realnego oddziaływania na
środowisko, potwierdzonego
wynikami z co najmniej dwuletniego monitoringu przyrodniczego.
5. Krajowa Komisja ds. Ocen Oddziaływania
na Środowisko wyraziła ponadto pogląd, że
przed rozpoczęciem budowy morskich farm wiatrowych konieczne
jest wykazanie
ekonomicznej potrzeby ich eksploatacji. Jednocześnie zauważono,
że rozpoczęcie budowy
tego typu przedsięwzięć byłoby niewskazane w świetle zbyt ogólnego
zapisu art. 23 ustawy o
obszarach morskich RP i administracji morskiej, stanowiącego
podstawę do wydawania opinii
ministra środowiska.
6. Dodatkowo Krajowa Komisja ds. Ocen Oddziaływania na Środowisko
zauważyła, że
warunkiem ewentualnej budowy morskich elektrowni wiatrowych
powinna być weryfikacja
wydolności finansowej wnioskodawcy oraz gwarancja bankowa rozbiórki
obiektu w
przypadku bankructwa inwestora.
|
